# പാതി തീർന്ന അത്ഭുതം

Author: Pramod Prasanth
Published: 2026-08-05
Canonical: https://pramod.ch/essays/the-half-finished-miracle-ml
Description: മനുഷ്യവികസനത്തിന്റെ പ്രശ്നം മിക്കവാറും ഏതൊരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനത്തെക്കാളും കേരളം പരിഹരിച്ചു, പക്ഷേ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയുടെ പ്രശ്നം പരിഹരിച്ചില്ല. കേരളം 2040 എന്തായിരിക്കണം എന്ന് അന്വേഷിക്കുന്ന ഒരു പരമ്പരയിൽനിന്ന്.

---

> ഇത് *The Half-Finished Miracle* എന്ന ലേഖനത്തിന്റെ മലയാള പരിഭാഷയുടെ ആദ്യ കരടാണ്. തിരുത്തലുകൾക്കായി. ഇംഗ്ലീഷ് മൂലത്തിലെ ഗ്രാഫിക്കുകൾ ഇവിടെ ആവർത്തിച്ചിട്ടില്ല; അവ ഇംഗ്ലീഷ് പതിപ്പിൽ കാണാം.

ഇന്ത്യയിൽ, ദൈനംദിന ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതീക്ഷകൾ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗത്തേക്കാളും യൂറോപ്പിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളോട് കൂടുതൽ അടുത്തുനിൽക്കുന്ന ചുരുക്കം ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കേരളം. സാക്ഷരത സാധാരണമായിരിക്കണമെന്ന് ഇവിടെ ജനങ്ങൾ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. വിധേയത്വമല്ല, പരസ്യമായ വാദപ്രതിവാദമാണ് അവർ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്. ജോലിയിലും പൊതുസേവനങ്ങളിലും സാമൂഹികജീവിതത്തിലും ഒരു അടിസ്ഥാന അന്തസ്സ് അവർ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം എപ്പോഴും അവർക്കു ലഭിക്കണമെന്നില്ല. പക്ഷേ ആ പ്രതീക്ഷ നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനു പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഞാൻ വളർന്നതു കേരളത്തിലാണ്. ഫ്രാൻസിലും സിംഗപ്പൂരിലും സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലും ഞാൻ ജീവിക്കുകയും ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ആ സംയോജനം ചില കാര്യങ്ങൾ കണ്ടില്ലെന്നു നടിക്കാൻ പ്രയാസമാക്കുന്നു.

ഇതിനു പ്രാധാന്യമുണ്ട്, കാരണം വികസനം എന്നതു വരുമാനത്തെക്കുറിച്ചു മാത്രമല്ല. ഒരു സമൂഹം എന്തിനെ സാധാരണമായി കണക്കാക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചു കൂടിയാണ്.

കേരളത്തിൽ, ക്രമം പദാർത്ഥത്തോളംതന്നെ പ്രധാനമായിരുന്നു. വിദ്യാഭ്യാസവും രാഷ്ട്രീയ മുന്നേറ്റവുമാണ് ആദ്യം വന്നത്: നാട്ടുരാജ്യകാല വിദ്യാലയങ്ങൾ, മിഷനറി ശൃംഖലകൾ, സാക്ഷരതയുള്ള ഒരു പൊതുമണ്ഡലം എന്നിവ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തോടെതന്നെ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. 1957-ലെയും 1969-ലെയും സർക്കാരുകൾ നടപ്പാക്കിയ ഭൂപരിഷ്കരണം പിന്നീട് കാർഷിക ഭൂവുടമാവർഗത്തെ തകർക്കുകയും, ഇന്ത്യയിൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ കൈയടക്കപ്പെട്ടുപോയ മിച്ചം പുനർവിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. വ്യവസായവൽക്കരണം നടന്നിട്ടില്ലാത്ത ഒരു സംസ്ഥാനത്തുനിന്ന് തൊഴിലാളി സംഘടനകളും പാർട്ടി സംവിധാനവും കൂടുതൽ കൂലിയും സാമൂഹിക നേട്ടങ്ങളും നേടിയെടുത്തു. ഗൾഫ് കുടിയേറ്റം 1973-നുശേഷം മാത്രമാണ് എത്തിയത്, അതിന്റെ പണമയക്കൽ പ്രവാഹം ശക്തമായ ഒരു ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദന അടിത്തറ ഇല്ലാതെതന്നെ ക്ഷേമം വികസിക്കാനും കുടുംബങ്ങൾക്ക് ഉപഭോഗം നടത്താനും അനുവദിച്ചു.[^1][^4] 1990-കളിലെ വികേന്ദ്രീകരണം ക്ഷേമവിതരണത്തെ പ്രാദേശിക സ്ഥാപനങ്ങളിലേക്കു കൈമാറി. ഫലം, ഒരു നിഷ്ക്രിയ തൊഴിൽശേഖരംപോലെയല്ല, മറിച്ച് ഇടതൂർന്ന ഒരു സാമൂഹിക ജനാധിപത്യത്തിലെ പൗരന്മാരെപ്പോലെ പെരുമാറുന്ന ഒരു ജനസമൂഹമാണ്.

മനുഷ്യവികസനത്തിന്റെ വരുമാനേതര അളവുകോലുകളിൽ, ഉന്നത നിലവാരത്തിലുള്ള സാക്ഷരത, ആയുർദൈർഘ്യം, സാമൂഹിക സൂചകങ്ങൾ എന്നിവയോടെ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ ഏറെക്കാലമായി അസാധാരണമായി കാണപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.[^3][^4]

പക്ഷേ അത് കഥയുടെ പകുതി മാത്രമാണ്. മറുപകുതി ഇതാണ്: അത്തരം സാമൂഹിക നേട്ടങ്ങളെ സാധാരണയായി താങ്ങിനിർത്തുന്ന ഉൽപ്പാദനക്ഷമമായ അടിത്തറയോ, ഗവേഷണത്തിന്റെ ആഴമോ, തൊഴിൽഘടനയോ കേരളം പൂർണമായി കെട്ടിപ്പടുത്തില്ല.[^1][^7] ആഴത്തിൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമമായ ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനെക്കാൾ വേഗത്തിൽ കൂടുതൽ പരിഷ്കൃതമായ ഒരു സമൂഹം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ ഈ സംസ്ഥാനം വിജയിച്ചു. അതാണ് വൈരുദ്ധ്യം. അതുതന്നെയാണ് നയപരമായ പ്രശ്നവും.

*[ചാർട്ട് 1 — മാനവ വികസന സൂചികയും പ്രതിശീർഷ വരുമാനവും: കേരളം ഒരു വേറിട്ടുനിൽക്കുന്ന ബിന്ദുവായി. ഗ്രാഫിക് ഇംഗ്ലീഷ് പതിപ്പിൽ കാണുക.]*

മിക്ക ഇന്ത്യൻ വികസന വാദങ്ങളും കേരളത്തിന് ഇണങ്ങാത്ത ഒരു മാതൃകയ്ക്കു ചുറ്റുമാണ് ഇപ്പോഴും ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവ അനുമാനിക്കുന്നത് സമൃദ്ധി ആദ്യം വരുമെന്നും ക്ഷേമം പിന്നീടെന്നും; മനുഷ്യരെ വിലകുറഞ്ഞ തൊഴിൽശേഖരങ്ങളായി തരംതിരിച്ച് ഫാക്ടറികളിലേക്കോ സേവന കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കോ മാറ്റാമെന്നും; വളർച്ച വരുന്നതുവരെ പൊതുസേവനങ്ങൾ കാത്തിരിക്കാമെന്നും; മൂലധനം പെരുകുമ്പോൾ തൊഴിലാളികൾ നിശ്ശബ്ദരായിരിക്കണമെന്നുമാണ്. കേരളം ആ ക്രമം തകിടം മറിച്ചു. വരുമാനത്തിനു മുന്നേ സാമൂഹിക വികസനം നടക്കാമെന്ന് അത് തെളിയിച്ചു.[^4]

അതൊരു ചരിത്രപരമായ നേട്ടമായിരുന്നു. അത് ഒരു കെണിയും സൃഷ്ടിച്ചു.

വായിക്കാനും അണിനിരക്കാനും ആവശ്യപ്പെടാനും താരതമ്യം ചെയ്യാനും തന്റെ പൗരന്മാരെ പഠിപ്പിച്ച ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന് പണമയക്കലിലും ക്ഷേമവികസനത്തിലും പൊതുമേഖലാ തൊഴിലിലും സാധാരണ സേവനങ്ങളിലും മാത്രം എക്കാലവും ഓടാനാവില്ല.[^2][^5] ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, പൗരത്വം എന്നിവയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ യൂറോപ്യൻ ശൈലിയിലുള്ള പ്രതീക്ഷകൾ ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു സമൂഹത്തിന്, ഇന്ത്യയിൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ ഇപ്പോഴും സാധാരണമായ കുറഞ്ഞ കൂലി, കുറഞ്ഞ ശബ്ദം എന്നീ വികസന ഉടമ്പടികളിലേക്കു എളുപ്പത്തിൽ മടങ്ങാനാവില്ല. ഫലത്തിൽ, തന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്കു സ്വന്തമായി താങ്ങാനാവുന്നതിലും പുരോഗമിച്ച ഒരു ജീവിതമാതൃകയിലേക്ക് കേരളം തന്റെ ജനതയെ സാമൂഹികവൽക്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഇതിനെ വെറുമൊരു പൊരുത്തക്കേടല്ല, ഒരു കെണിയാക്കി മാറ്റുന്നത് അതിനെ പിടിച്ചുനിർത്തുന്ന പല സംവിധാനങ്ങളും തങ്ങളുടെതന്നെ പൊളിച്ചുമാറ്റലിനെ സജീവമായി ചെറുക്കുന്നു എന്നതാണ്. ശമ്പളം, പെൻഷൻ, പലിശ എന്നിവയ്ക്കായുള്ള പ്രതിജ്ഞാബദ്ധ ചെലവ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ റവന്യൂ വരവിന്റെ ഏകദേശം മൂന്നിൽ രണ്ടു ഭാഗവും ഇപ്പോൾതന്നെ വിഴുങ്ങുന്നു; പുതിയ കടമെടുപ്പോ രാഷ്ട്രീയമായി വിലയേറിയ ചുരുക്കലോ ഇല്ലാതെ പുതിയ ഉൽപ്പാദന നിക്ഷേപത്തിന് ഇത് ഇടം നൽകുന്നില്ല.[^2] വിദ്യാസമ്പന്നരുടെ തൊഴിലില്ലായ്മയ്ക്കുള്ള ആശ്വാസസമ്മാനമായി പൊതുമേഖലാ തൊഴിൽ ഏറെക്കാലമായി പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നു; അതിനെ പരിഷ്കരിക്കുന്നതിനെക്കാൾ സംരക്ഷിക്കാൻ രണ്ടു പ്രമുഖ രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികൾക്കും തിരഞ്ഞെടുപ്പുപരമായ പ്രേരണയുണ്ട്. കുടിയേറ്റമാകട്ടെ ഒരു സുരക്ഷാ വാൽവായി പ്രവർത്തിച്ചു, തൊഴിലില്ലായ്മയെ ഗൾഫിലേക്കും പടിഞ്ഞാറോട്ടും കയറ്റുമതി ചെയ്ത്, ഘടനാപരമായ മാറ്റം നിർബന്ധിതമാക്കിയേക്കാവുന്ന ആഭ്യന്തര സമ്മർദ്ദത്തെ ശാന്തമായി ലഘൂകരിച്ചു.[^1]

> തന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ ഇനിയും അർഹിക്കാത്ത ഒരു സാമൂഹിക ഉടമ്പടി അത് പണിതുയർത്തി.

ഇതുകൊണ്ടാണ് കേരളം പലപ്പോഴും വികസനത്തിന്റെ രണ്ടു തലങ്ങൾക്കിടയിൽ തൂങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒരിടംപോലെ തോന്നുന്നത്. ഒരു വശത്ത് സാമൂഹിക നേട്ടത്തിന്റെ ദൈനംദിന തെളിവുകൾ: സാക്ഷരത, രാഷ്ട്രീയ ബോധം, പൊതുചർച്ച, ശക്തമായ ആരോഗ്യ സൂചകങ്ങൾ, ബഹുസ്വരത അഭിലഷണീയമല്ല സാധാരണമായ ഒരു സാമൂഹിക ഘടന.[^3][^4] മറുവശത്ത് അപൂർണതയുടെ തെളിവുകൾ: വിദ്യാസമ്പന്നരുടെ തൊഴിലില്ലായ്മ, പുറത്തേക്കുള്ള കുടിയേറ്റം, സേവനഭാരമുള്ള ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, ദുർബലമായ വ്യാവസായിക ആഴം, ആഴമില്ലാത്ത ഗവേഷണ തീവ്രത, നിരന്തര സമ്മർദ്ദത്തിലുള്ള ഒരു സംസ്ഥാന ബജറ്റ്.[^2][^6][^7]

ഈ ഘടനാപരമായ പരിവർത്തനത്തിന്റെ സമയപരിധി തോന്നുന്നതിലും ഇടുങ്ങിയതാണ്. കേരളത്തിന്റെ മൊത്തം പ്രത്യുൽപാദന നിരക്ക് 1.5 ആയി താഴ്ന്നു (പുനഃസ്ഥാപന നിരക്കിനു താഴെ), അറുപതും അതിനു മുകളിലും പ്രായമുള്ളവരുടെ ജനസംഖ്യാ വിഹിതം 16.5% എന്ന നിലയിൽ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്നതാണ്.[^12] 2030 ആകുമ്പോഴേക്കും, അധ്വാനപ്രായത്തിലുള്ള ഓരോ 100 പേർക്കും അറുപതിനു മേലെ ഏകദേശം 35 മലയാളികൾ ഉണ്ടാകും. ഇന്ത്യയുടെ ബാക്കി ഭാഗം സമാനമായ ആശ്രിതത്വ മാറ്റം 2040-കളിൽ നേരിടും. ആ പരിവർത്തനം കൈകാര്യം ചെയ്യാവുന്നതാക്കുന്ന ഉൽപ്പാദന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ ഇനിയും കെട്ടിപ്പടുക്കാതെ, കേരളം ആ പരീക്ഷണം ഇപ്പോൾ നടത്തുകയാണ്.

*[ചാർട്ട് 3 — റവന്യൂ വരവിന്റെ വിഹിതമായി പ്രതിജ്ഞാബദ്ധ ചെലവ്, 2018-19 മുതൽ 2025-26 വരെ. ഗ്രാഫിക് ഇംഗ്ലീഷ് പതിപ്പിൽ കാണുക.]*

കേരളത്തെ വിവരിക്കുന്ന പതിവു രീതികൾ ഈ വൈരുദ്ധ്യം കാണാതെപോകുന്നു. ആരാധകർ അതിനെ ക്ഷേമത്തെയും സമത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു സദാചാര നാടകമാക്കുന്നു. വിമർശകർ അതിനെ സംഘടനകൾ, കർശന തൊഴിൽനിയമം, സാമ്പത്തിക ദൗർബല്യം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു മുന്നറിയിപ്പുകഥയായി ചുരുക്കുന്നു.[^2][^8] രണ്ടും വളരെ ലളിതമാണ്. കേരളം പൂർത്തിയായ ഒരു വിജയമോ പരാജയപ്പെട്ട ഒരു മാതൃകയോ അല്ല. അതൊരു പാതി തീർന്ന ഒന്നാണ്, അത് ഒരാക്ഷേപമല്ല, ക്രമത്തിന്റെ ഒരു വിവരണമാണ്: സാമ്പത്തിക ആഴത്തെക്കാൾ വേഗത്തിൽ ഈ സംസ്ഥാനം സാമൂഹിക ശേഷി പണിതുയർത്തി, അന്തസ്സ് ഭൗതികമായി എളുപ്പമാക്കാവുന്ന ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പണിയുന്നതിനു മുമ്പേ പൗരന്മാരെ അന്തസ്സ് പ്രതീക്ഷിക്കാൻ പഠിപ്പിച്ചു.

ആ പൊരുത്തക്കേട് ഇപ്പോൾ കേരളം നേരിടുന്ന മിക്കവാറും എല്ലാ ഗൗരവമേറിയ ചോദ്യങ്ങളെയും നിർവചിക്കുന്നു.

ഉന്നത സാക്ഷരതയുള്ള ഒരു സംസ്ഥാനത്ത് വിദ്യാസമ്പന്നരുടെ തൊഴിലില്ലായ്മ ഇത്ര ഉയർന്നതെന്തുകൊണ്ട്? കാരണം വിദ്യാഭ്യാസം തൊഴിൽയോഗ്യതയ്ക്കു തുല്യമല്ല, തൊഴിൽയോഗ്യത ഇണങ്ങുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക സാമ്പത്തിക ഘടനയ്ക്കും തുല്യമല്ല.[^6] മിക്ക കേരള ബിരുദധാരികളും ഒരു ബിരുദവുമായി, എന്നാൽ ബിരുദത്തെ നിയമിക്കത്തക്ക ഒരു സൂചനയാക്കി മാറ്റുന്ന അപ്രന്റീസ്ഷിപ്പോ പ്രായോഗിക സാങ്കേതിക പരിശീലനമോ വ്യവസായ-നിർദ്ദിഷ്ട പരിചയമോ ഇല്ലാതെയാണ് സർവകലാശാല വിടുന്നത്. അതുള്ളവർപോലും അവരെ ഉപയോഗിക്കാൻ ഒത്തുചേർന്ന സ്ഥാപനങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കണ്ടെത്തുന്നില്ല, കാരണം പ്രാദേശിക സ്ഥാപനസാന്ദ്രത നേർത്തതാണ്, ഗവേഷണവും വ്യവസായവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങൾ ദുർബലമായി തുടരുന്നു. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത്രയധികം പ്രതിഭ ഇപ്പോഴും സംസ്ഥാനം വിട്ടുപോകുന്നത്? കാരണം പ്രതിഭ പിന്തുടരുന്നത് വിദ്യാലയം പൂർത്തിയാക്കൽ നിരക്കുകളെയല്ല, ഇടതൂർന്ന അവസരങ്ങളെയും ഗൗരവമുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളെയും ഗവേഷണ ശൃംഖലകളെയും ആഗോള ബന്ധങ്ങളെയുമാണ്.[^7][^11] എന്തുകൊണ്ടാണ് സാധാരണ മൂലധനം പലപ്പോഴും കേരളത്തെ പ്രയാസമുള്ളതായി കാണുന്നത്? കാരണം തൊഴിലാളി ശബ്ദം, സാമൂഹിക സംരക്ഷണം, പാരിസ്ഥിതിക സംയമനം എന്നിവയിൽ ശക്തമായ പ്രതീക്ഷകളുള്ള ഒരു ജനത, കുറഞ്ഞ ചെലവും കുറഞ്ഞ ശബ്ദവുമുള്ള ചുറ്റുപാടുകൾക്കായി ക്രമീകരിച്ച മൂലധനത്തിന് പ്രയാസമാണ്.[^5]

ഇതുകൊണ്ടുകൂടിയാണ് ഇന്ത്യയിൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ ഫലിച്ച, അല്ലെങ്കിൽ ഫലിച്ചതായി തോന്നിയ വികസന തിരക്കഥകൾ കേരളത്തിന് അതേപടി പകർത്താനാവാത്തത്. ഭൂമിയും പരിസ്ഥിതിയും പ്രാദേശിക രാഷ്ട്രീയ ചെറുത്തുനിൽപ്പും കീറിമുറിക്കാതെ അതിന് ഒരു ഭീമൻ-ഫാക്ടറി സംസ്ഥാനമാകാനാവില്ല.[^5] വിലക്കുറവിലുള്ള തൊഴിൽ-വ്യാപാര സേവന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയായി എക്കാലവും മത്സരിക്കാനുമാവില്ല, കാരണം വിദ്യാസമ്പന്നർ കുറഞ്ഞ മൂല്യമുള്ള നിർവഹണ ജോലികളിൽ സ്ഥിരമായി കുടുങ്ങിക്കിടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, സാധാരണ സേവനങ്ങൾ ആഴത്തിലുള്ള പ്രാദേശിക ശേഷിയോ ഉറച്ച മൂല്യസമാഹരണമോ അപൂർവമായേ സൃഷ്ടിക്കാറുള്ളൂ.[^8] ആഭ്യന്തര ഘടനാപരമായ ദൗർബല്യങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ കുടിയേറ്റത്തെയും പണമയക്കലിനെയും അനന്തമായി ആശ്രയിക്കാനുമാവില്ല.[^1] ഓരോ പതിവ് ഇന്ത്യൻ വികസന മാതൃകയും (ബെംഗളൂരുവിന്റെ സേവന കുതിപ്പ്, ഗുജറാത്തിന്റെ നിർമ്മാണ വ്യാപ്തി, തമിഴ്നാടിന്റെ വ്യാവസായിക ഇടനാഴി) കേരളത്തിന് ഇല്ലാത്ത ഒരു ജനസംഖ്യാ ഘടനയിലും സാമ്പത്തിക വാസ്തുവിദ്യയിലും രാഷ്ട്രീയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലുമാണ് കെട്ടിപ്പടുത്തത്.

*[ചാർട്ട് 2 — കേരളവും നിർമ്മാണ-മുൻതൂക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള മേഖലാ ഘടന. ഗ്രാഫിക് ഇംഗ്ലീഷ് പതിപ്പിൽ കാണുക.]*

അതുകൊണ്ട് ഭാവി തുടങ്ങേണ്ടത് കൂടുതൽ സത്യസന്ധമായ ഒരു അടിസ്ഥാനത്തിൽനിന്നാണ്: കേരളം പതിവ് ഇന്ത്യൻ രീതിയിൽ വ്യവസായവൽക്കരിക്കാൻ കാത്തിരിക്കുന്ന ഒരിടമല്ല. അതിന്റെ പകരക്കാരനെ ഇനിയും കണ്ടെത്താതെതന്നെ, ആ തിരക്കഥയ്ക്ക് ഇണങ്ങാത്തവിധം സാമൂഹികമായി ഏറെ പുരോഗമിച്ചുപോയ ഒരിടമാണത്.

അതുകൊണ്ടാണ് പ്രസക്തമായ താരതമ്യങ്ങൾ ബെംഗളൂരുവുമായോ ഗുജറാത്തുമായോ തമിഴ്നാടുമായോ മാത്രമല്ലാത്തത്. സ്ഥാപനപരമായ ഗുണനിലവാരവും ഗവേഷണ ആഴവും മാനവ മൂലധനവും ദീർഘകാല സാമ്പത്തിക മേന്മയാക്കി മാറ്റുന്നതു ഞാൻ കണ്ടിട്ടുള്ള ചെറുതും ഉന്നത-നൈപുണ്യവും ഉയർന്ന ചെലവുമുള്ള ഇടങ്ങളുമായിക്കൂടിയാണ്.[^11] സിംഗപ്പൂരും സ്വിറ്റ്സർലൻഡും കേരളത്തിനുള്ള മാതൃകകളല്ല. പക്ഷേ അവ ഉപകാരപ്രദമായ പ്രേരണകളാണ്. ചെലവേറിയ തൊഴിലും പരിമിത ഭൂമിയും ശക്തമായ സാമൂഹിക പ്രതീക്ഷകളുമുള്ള ചെറിയ ഇടങ്ങൾ അപ്രസക്തമാകേണ്ടതില്ലെന്ന് അവ കാണിച്ചുതരുന്നു. അവയ്ക്കു കൃത്യതയുള്ളവയാകാം: രണ്ടോ മൂന്നോ മേഖലകളിൽ ലോകോത്തരവും ബാക്കിയിൽ വെറും കഴിവുള്ളവയും.

*[ചാർട്ട് — ലോക എച്ച്.ഡി.ഐ. ശ്രേണിയിൽ കേരളം എവിടെ നിൽക്കുന്നു. ഗ്രാഫിക് ഇംഗ്ലീഷ് പതിപ്പിൽ കാണുക.]*

കൃത്യതയാണ് കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഭാവനയിൽ കൃത്യമായി കുറവുള്ളത്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ കൃത്യത എന്നാൽ ചുരുക്കം ചില ഉന്നത-പ്രാധാന്യ മേഖലകൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത്, ഓരോന്നിലും ആഴത്തിലുള്ള സ്ഥാപനശേഷി (ഗവേഷണ ലാബുകൾ, പരിശീലന പാതകൾ, പൊതുസംഭരണം, ക്ഷമയുള്ള മൂലധനം) പണിതുയർത്തി, ആ ആഴം പെരുകാൻ അനുവദിക്കുന്ന അച്ചടക്കമാണ്. ഒരു സർവകലാശാല ആശുപത്രിയോടും അതിന്റെ ലാബുകളോടും ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന ഒതുങ്ങിയ ഒരു ബയോഫാർമ ഇടനാഴി, അല്ലെങ്കിൽ ബാക്ക്-ഓഫീസ് അളവിനല്ല സ്വന്തം ബൗദ്ധിക സ്വത്തിനും കയറ്റുമതിക്കും വേണ്ടി കൊച്ചിയിൽ കെട്ടിയ ഒരു ആനിമേഷൻ, ഗെയിമിങ്, വിഷ്വൽ-ഇഫക്ട്സ് ക്ലസ്റ്റർ സങ്കൽപ്പിക്കൂ. ഇത് നിക്ഷേപ-ഉച്ചകോടി സമീപനത്തിന്റെ നേർവിപരീതമാണ്, അവിടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ പല ദിശകളിലേക്കും പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുകയും മിക്കവാറും ഒന്നിലും ഉൾക്കൊള്ളപ്പെടാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ നയചർച്ച ഇപ്പോഴും രണ്ട് അപര്യാപ്ത പ്രവണതകൾക്കിടയിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നു. ഒന്ന് പ്രതിരോധപരമായ കാല്പനികത: കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക മാതൃക ഇപ്പോൾതന്നെ മതിയെന്നും വളർച്ച ഏതോവിധം പഴയതിന്റെ കൂടുതലിൽനിന്നു തനിയെ ഉയർന്നുവരുമെന്നുമുള്ള വിശ്വാസം. മറ്റേത് ഇറക്കുമതി ചെയ്ത അക്ഷമ: പൊതുവായ ഇന്ത്യൻ അർത്ഥത്തിൽ കേരളം കൂടുതൽ "നിക്ഷേപക സൗഹൃദ"മാകണമെന്ന വിശ്വാസം, അതായത് ആഴമില്ലാത്ത വ്യവസായ പാർക്കുകൾ, പിന്തുടർച്ചയില്ലാത്ത പെട്ടെന്നുള്ള ധാരണാപത്രങ്ങൾ, ശേഷിനിർമ്മാണമില്ലാത്ത തൊഴിൽ പിന്നോട്ടടി.[^8][^10] രണ്ടും ഗൗരവമുള്ളതല്ല.

ഒന്നാമത്തേത് ഇപ്പോഴത്തെ മാതൃക മതിയായ ഉൽപ്പാദന ആഴം ഇനി ഉണ്ടാക്കുന്നില്ല എന്ന വസ്തുത അവഗണിക്കുന്നു. രണ്ടാമത്തേത് കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക നേട്ടങ്ങൾ അലങ്കാരമല്ല, ഘടനാപരമാണ് എന്ന വസ്തുത അവഗണിക്കുന്നു. അവ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ട ഭാരമല്ല. അവ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ ആസ്തിയാണ്.[^4][^5] ആ ആസ്തിയെ മറ്റൊരുതരം സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയാക്കി മാറ്റുന്നതെങ്ങനെ എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ചോദ്യം.

ആ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പഴയ അർത്ഥത്തിലുള്ള വ്യാപ്തിയിൽ കെട്ടിപ്പടുക്കില്ല. ഭീമൻ വിലക്കുറവ് വ്യാവസായിക വ്യാപനത്തിനുള്ള ഭൂമിയോ പരിസ്ഥിതിയോ രാഷ്ട്രീയ ഘടനയോ കേരളത്തിന് ഇല്ല.[^5] ഉന്നത-എച്ച്.ഡി.ഐ., ഉയർന്ന പ്രതീക്ഷയുള്ള ഒരു സമൂഹത്തിൽ തഴച്ചുവളരാവുന്ന ഒതുങ്ങിയ, വിജ്ഞാന-തീവ്ര, ഗവേഷണ-ബന്ധിത, ആഗോളമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട മേഖലകളിലൂടെയാണ് അതിന്റെ പാത പോകാൻ കൂടുതൽ സാധ്യത.[^9] ആ മാറ്റം മൂർത്തമാക്കുന്നതുവരെ അമൂർത്തമായി തോന്നും. അതിന്റെ അർത്ഥം ബിരുദങ്ങളിൽനിന്ന് തൊഴിൽയോഗ്യതയിലേക്കും, പ്രസിദ്ധീകരണ എണ്ണത്തിൽനിന്ന് ആഴമേറിയ ലാബുകളിലേക്കും, സാധാരണ നിക്ഷേപകരിൽനിന്ന് ദീർഘവീക്ഷണമുള്ള നിർമ്മാതാക്കളിലേക്കും, തൊഴിൽ കയറ്റുമതിയിൽനിന്ന് ശേഷിനിർമ്മാണത്തിലേക്കും നീങ്ങുക എന്നതാണ്.[^9][^11] 2018-നും 2023-നുമിടയിൽ കേരളത്തിന്റെ ഗവേഷണ ഉൽപ്പാദനം കുത്തനെ ഉയർന്നപ്പോഴും അക്കാദമിക്-കോർപ്പറേറ്റ് സഹകരണം ദുർബലമായി തുടർന്നുവെന്ന് കെ.എസ്.എച്ച്.ഇ.സി. വിശകലനംതന്നെ പറയുന്നു, ഇതാണ് ഒരു ഗവേഷണ-സജീവ സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു ഗവേഷണ-നയിത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്ന വിടവ്.[^7]

രാഷ്ട്രീയമായി അസുഖകരമായ ഒന്ന് അംഗീകരിക്കുകയും വേണം. കേരളത്തിന്റെ അടുത്ത വികസന ഘട്ടം പ്രധാനമായും വാചാടോപത്തിലൂടെയോ സാംസ്കാരിക സ്വയം-അഭിനന്ദനത്തിലൂടെയോ പാർട്ടി മാറിമാറി വരുന്നതിലൂടെയോ നേടാനാവില്ല. ആഖ്യാന വൈഭവത്തെക്കാൾ സ്ഥാപനപരമായ ആഴത്തിന് പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു ഘട്ടത്തിലേക്കാണ് ഈ സംസ്ഥാനം പ്രവേശിക്കുന്നത്. അതിന് മികച്ച ഗവേഷണ സംവിധാനങ്ങളും കൂടുതൽ ഗൗരവമുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളും കൂടുതൽ കൃത്യമായ പ്രതിഭാ പാതകളും, മന്ദഗതിയിലുള്ള ഒരു നിരൂപകനല്ല കഴിവുള്ള ഒരു പങ്കാളിയായി പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പൊതുമേഖലയും വേണം.[^7],[^10]

> ആഖ്യാന വൈഭവത്തെക്കാൾ സ്ഥാപനപരമായ ആഴത്തിന് പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു ഘട്ടത്തിലേക്കാണ് ഈ സംസ്ഥാനം പ്രവേശിക്കുന്നത്.

കേരള മാതൃകയെക്കുറിച്ചുള്ള പഴയ കഥകളെക്കാൾ ഇത് കാല്പനികത കുറഞ്ഞതായി തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ, അത് അങ്ങനെതന്നെയാണ്. പക്ഷേ ഇത് കൂടുതൽ ഉപകാരപ്രദവുമാണ്. കഴിഞ്ഞ നൂറ്റാണ്ടിലെ നേട്ടങ്ങൾ യഥാർത്ഥമായിരുന്നു. അവ കേരളത്തിന് അസാധാരണമായ ശേഷികളും പ്രതീക്ഷകളും സാമൂഹിക സഹജബോധങ്ങളുമുള്ള ഒരു ജനതയെ നൽകി. അവയ്ക്ക് അർഹമായ ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പണിയുകയാണ് ഇനിയുള്ള വെല്ലുവിളി.

അതാണ് പാതി തീർന്ന അത്ഭുതം. കേരളം സമൂഹത്തെ ഇതിനകം പണിതുകഴിഞ്ഞു. അതിന് ഇണങ്ങുന്ന സാമ്പത്തിക രൂപം ഇനിയും പണിയേണ്ടതുണ്ട്.

ഈ ലേഖനം കേരളം 2040 തുറക്കുന്നു: ആ അത്ഭുതം പൂർണമാക്കാൻ എന്തു വേണ്ടിവരും എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പരമ്പര.

ഈ പരമ്പര ആ ചോദ്യത്തെ തുടർച്ചയായ ലെൻസുകളിലൂടെ (തൊഴിൽ, വ്യവസായം, ഗവേഷണം, മൂലധനം, നഗരം, ഭാവിയിലെ സ്ഥാപനം) സമീപിക്കുന്നു, പണി പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ ചേർത്തുകൊണ്ടിരിക്കും. ഇത് ഭാഗികമായി കേരളത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പൊതു രേഖയാണ്. ഞാൻ അറിയുന്ന ഒരിടത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച്, അതിനെ ഒരു കോണിൽനിന്നു മറ്റൊരു കോണിലേക്കു ചുറ്റിനടന്നുകൊണ്ട് വ്യക്തമായി ചിന്തിക്കാനുള്ള ഒരു ശ്രമംകൂടിയാണിത്. അടുത്ത ലേഖനം ആരംഭിക്കുന്നത് ഈ പൊരുത്തക്കേടിന്റെ ഏറ്റവും തൊട്ടടുത്ത പ്രകടനത്തിൽനിന്നാണ്: വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ മികച്ച വിജയം നേടി, പിന്നീട് സാക്ഷരത തൊഴിൽയോഗ്യതയ്ക്കു തുല്യമല്ലെന്നു കണ്ടെത്തിയ ഒരു സംസ്ഥാനം.[^6]

---

### സ്രോതസ്സുകൾ

[^1]: [Kerala State Planning Board, "Economic Review 2025," Volume 1](https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2026-01/ER%202025%20Volume1%20Eng%20final.pdf).

[^2]: [PRS Legislative Research, "Kerala Budget Analysis 2025–26"](https://prsindia.org/budgets/states/kerala-budget-analysis-2025-26).

[^3]: [Wikipedia, "List of Indian states and union territories by Human Development Index"](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Indian_states_and_union_territories_by_Human_Development_Index).

[^4]: [Wikipedia, "Kerala model"](https://en.wikipedia.org/wiki/Kerala_model).

[^5]: [Varughese & Kakarlapudi, "Kerala's Development Paradigms", GIFT working paper](https://www.gift.res.in/wp-content/uploads/2024/06/Keralas_Development_Paradigms__Aswathy_Rachel_Varughese__Kiran_Kumar_Kakarlap.pdf).

[^6]: [CPPR, "The problem of educated unemployment in Kerala"](https://www.cppr.in/archives/the-problem-of-educated-unemployment-in-kerala).

[^7]: [The New Indian Express, summary of the Elsevier / KSHEC study on research output of Kerala universities, 2018–2023](https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Mar/15/research-output-of-varsities-in-kerala-rose-significantly-from-2018-to-23-report).

[^8]: [Arshad Mashour V S & Sangeetha K, "The services sector in the Kerala economic review, 2021," GIFT working paper](https://www.gift.res.in/wp-content/uploads/2024/06/The_services_sector_in_the_Kerala_economic_review_2021__Arshad_Mashour_V_S_and_Sangeetha_K.pdf).

[^9]: [Economic Times Manufacturing, "Kerala govt focusing on knowledge-based industries"](https://manufacturing.economictimes.indiatimes.com/news/industry/kerala-govt-focusing-on-knowledge-based-industries-to-boost-jobs-and-investment-minister/101685030).

[^10]: [The Wire, "Public Finance at a Crossroads: Kerala's Fiscal Challenges"](https://thewire.in/economy/public-finance-at-a-crossroads-federal-promises-central-priorities-and-keralas-fiscal-challenges).

[^11]: [Capiwell, "Singapore and Switzerland: Two Innovation Leaders"](https://capiwell.ch/singapore-and-switzerland-two-innovation-leaders/).

[^12]: [Registrar General of India, Sample Registration System (SRS) Statistical Report 2021](https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/45556/download/49753/SRS_STAT_2021.pdf); [Al Jazeera, "As India becomes the most populous nation, Kerala ages" (17 April 2023)](https://www.aljazeera.com/gallery/2023/4/17/as-india-becomes-most-populous-an-ageing-trend-in-kerala); [Nisha Holla, "India Could Age Before It Becomes Rich", Observer Research Foundation Issue Brief](https://www.orfonline.org/research/india-could-age-before-it-becomes-rich-from-demographic-dividend-to-productivity-dividend).